ध्यान के हो?, ध्यान कसरी गर्ने?

ओम बानियाँ चर्चित हिन्दी फिल्म तारे जमिन परमा एक दृश्य छ, जसमा अभिनेता आमिर खान भन्छन्, ‘सोलोमन आइल्यान्डका आदिवासीहरूले रूख काट्दैनन् । उनीहरू रूखको वरिपरि एककठ्ठा भएर घण्टौंसम्म रूखलाई तथानाम गाली गर्छन् । खुब गाली गर्छन् । केही सातापछि रूख सुखेर आफैं ढल्छ । धेरैलाई यो कुरा सायदै विश्वास लाग्ला । प्रत्यक्ष देख्ने आममानिसले यसलाई दैविक चमत्कार भन्ने गर्छन् । तर, यो कुरा सही र प्रमाणिक हो । यस सम्बन्धमा अनेक विद्वान्हरूको आआफ्नो तर्क छ । तर, वैज्ञानिक डा. ब्रुस लिप्टनको अनुसार यो कुनै चमत्कार नभएर मानव मनको शक्ति कमाल हो । हुन पनि हो, मानिसको मनमा असीमित शक्ति छ । तीन त्रिभुवन हल्लाउने शक्ति छ । खा“चो छ त सिर्फ यसको सदुपयोगको । मनको शक्ति मन र मस्तिष्क अलग अलग अंगहरू हुन् । मन मस्तिष्क जस्तो दृश्य छैन, अदृश्य छ । वास्तवमा मस्तिष्क हार्डवेयर हो भने मन सफ्टवेयर हो । मनको तीन स्तर हुन्छ । चेतन, अवचेतन र अचेतन अवस्था । यो वर्गीकरणको कुनै भौतिक आधार छैन । यो एक मनोवैज्ञानिक अवधारणा हो । चेतन मनको शक्ति १० प्रतिशतभन्दा कम छ, जब कि अवचेतन मनको शक्ति ९० प्रतिशत भन्दा बढी । तर, ...

बाहिरी आँखाले अति सुन्दर देखिने नाक भित्रि आँखाबाट फोहर अथवा कचेराहरुको पाईप देख्न पुगिन्छ । वाहिरी आँखाबाट फूल जस्तो देखिने यो शरीर जव हामी भित्रि आखाबाट हेर्न थाल्दछौं त मल, मूत्रको भण्डार देख्न थाल्दछौं । त्यसैले सुन्दर ताको प्यासले चरित्र र नैतिकतालाई विर्सदै मल, मूत्रको झरनामा स्नान गर्न पुग्दछ । आनो प्रिय धर्मपत्नी अथवा प्रिय पतिदेवलाई च ट्क्क विर्सिएर मन अरु प्रति लैजानुलाई बेश्यालय भनिन्छ भने मनवाट कूविचारहरु हटाउना साथ स्वयं देवालय वन्न पुग्दछ । स्वयंलाई देवालय वनाउने उपचार विधिको नाम नै योग प्राणायम र ध्यान हो । यो वाहे क अरु कुनैपनि उपचार विधि कहिल्यै पनि हुन सक्दैन किनकी कुनैपनि बम, वारुद अथवा के मिकल औषधीले मनलाई पवित्र वनाउनै सक्दैन । मनलाई पवित्र वनाउने एउटै मात्र वैज्ञानिक उपचार हो ध्यान । न्यूटन, डार्विन, शोध, हिपो क्रेटस्, बटन रसन जस्ता विज्ञानका पिताहरु एवं औषधी शास्त्रका पिताहरुले पनि ध्यान कै माध्यमबाट मनको पार अथवा सांक्षी भाव प्रकट गरेका छन् । शरीरमा रहेपनि शरीर भन्दा वाहिर हुन पुगिन्छ । यही नै अमृतको अनुवोध गर्ने तरिका हो । कूभावहरुमा गइरहने मनलाई देवालयमा ल्य...

मानिस कसरी सफल हुन्छ ? उसले कुन समयमा के कस्ता निर्णय गर्दा सफलता हात पार्यो ? कस्ता संघर्ष र साधनाले सफल बनायो ? सफल व्यक्तिबाट समाजले के सिक्ने ? के विद्यार्थीको करिअर निर्माणमा सफल व्यक्तिको जीवनी प्रेरणादायी बन्न सक्छ ? यस्ता जिज्ञसालाई समेटेर  शिलापत्र ले विभिन्न व्यक्तित्वसँग निरन्तर संवाद गर्नेछ । आजको शृंखलामा चर्चित गायक धीरज राई छन् । ......................................................................................................................... धीरज राई नेपाली पप तथा रक स्टार गायक हुन् । अब उनको परिचय यतिमा मात्रै सीमित छैन । उनले गायनबाट पाएकाे अवसरलाई ‘बुद्धको प्रचार’मा सदुपयोग गरिरहेका छन् र उनले ‘बुद्ध प्रचारक’को पहिचान पनि बनाएका छन् । ‘भगवान् गौतम बृद्ध नेपालमा जन्मिएका हुन्’ भन्ने अभियानका अभियन्ता पनि हुन् धीरज । उनले विश्वको धेरै देशमा पुगेर बुद्धबारे प्रचार गरिरहेका छन् । खोटाङमा जन्मिएर काठमाडौं छिरेका धीरज इन्जिनियरिङका विद्यार्थी हुन् । उनले काठमाडौंमा ठूलो संघर्ष गरेका छन् । पढाइमा अब्बल हुँदाहुँदै उनी गायनमा लागे । त्यतिबेला कलाकारिता गरेर...

Finally दोस्रो ध्यान शिबिर सकेर आए आज। ४ वर्ष अघि २०१४ june १-१२ सम्म थियो पहिलो ध्यान गरेको। Deerwalk को जागिर छोडेर nLocate मा सुरु गर्नु अघि। Art of Living को YES+ course बाट योगा र ध्यान गर्न सिकेको म, ध्यानले शरिर तथा दिमागमा केहि परिबर्तन गरेको अनुभब गरेपछि अलि लामो समय हुने कुनै शिबिरको बारेमा सोधखोज गर्दा पहिलो पटक सुनेथे विपश्यना ध्यान शिबिर को बारेमा । धेरै ले गारो हुन्छ भनेर मन मा एक प्रकार को डर पैदा गरिदिेए पनि जे पर्ला, टर्ला भनेर गएको थिए। अहिले सम्झिदा त्यो मेरो one of the best decision लाग्छ। pure meditation सिक्ने इच्छा पुरा भएको थियो। त्यो यात्रा पछि होला मलाई उद्देश्य प्राप्ति पछि हुने क्षणिक खुसि भन्दा पनि उद्देश्य प्राप्त गर्ने बाटो रमाईलो गर्न सकियो भने जिबनको यात्रा धेरै सजिलो, तनाबमुक्त हुन्छ भन्ने बोध भएको।असफलतामा पहिला जस्तो दुखी हुन छोडेको। नम्बरको पछि लाग्दा पढाई पनि राम्रो नभएको अनि नम्बर पनि सोचेजस्तो नआएको। पैसाको पछि लाग्दा काम गर्न मन नलाग्ने अनि पैसा पनि राम्रो नहुने। गन्तब्य सोचेर यात्रा गर्दा गन्तब्य पनि मानिस ले चर्चा गरे जस्तो नलाग्ने अनि यात्र...

ओशो दर्शनका अनुयायी तथा प्रचारक  स्वामी आनन्द अरुण  अहिले अस्ट्रेलियाको भ्रमणमा हुनुहुन्छ । करिव तीन हप्तासम्म यहाँ रहँदा आनन्द अरुणले ओशो दर्शन र ध्यान विधिबारे प्रवचन दिनुहुनेछ । झण्डै ३ दशकको समय आध्यात्मिक साधनामा बिताइ सक्नुभएको स्वामी अरुण नेपाली आध्यात्मिक साहित्यमा समेत सशक्त रुपमा कलम चलाइरहनु भएको छ । जीवनको मुख्य उद्देश्य नै  आध्यात्मको प्रचार गर्नु रहेको बताउने स्वामी आनन्द अरुण साधना शिविर सञ्चालनका लागि  विश्वका विभिन्न देश पुग्ने गर्नुहुन्छ । तेस्रो पटक अस्ट्रेलिया आएको मौका पारेर  अस्ट्रेलियाको नेपालीपत्रका सम्पादक  ऋषि आचार्य ले ओशो दर्शन र  साधनामा केन्दि्रत भएर गरेको कुराकानीको महत्वपूर्ण अङ्शः स्वामीजी, हरेक वर्ष, नियमित रुपमा अस्ट्रेलिया आइरहनुभएको छ, अस्ट्रेलिया आउनुको खास कुनै उद्देश्य ? मेरो जीवनको एउटै उद्देश्य अध्यात्मको प्रचार गर्नु नै हो । अहिले संसारमा व्यक्तिहरु दुःखी छन् । सम्पन्न राष्ट्रहरुमा पनि दुःखी छन्, गरिब राष्ट्रहरु पनि दुःखी छन् । लिभिङ स्ट्याडर्ड बढेका मुलुकका नागरिक अझ बढी दुःखी भएको मैले पाएको छु । त्यसैका...

कम कडा डिप्रेसनमा औषधिको जरुरत नपर्न सक्दछ । मनोवैज्ञानिक उपचारद्वारा पनि कम कडा डिप्रेसनको उत्तिकै राम्रो उपचार गर्न सकिन्छ । कडा डिप्रेसनमा चाहिं औषधिको प्रयोग आवश्यक हुन्छ– तर औषधिको साथमा मनोवैज्ञानिक उपचार पद्धतिको प्रयोगले उपचार बढी प्रभावकारी हुन सक्दछ । यो लेख डिप्रेसनको मनोवैज्ञानिक उपचारमा केन्द्रीत छ । हुनत मनोवैज्ञानिक उपचार एक विशेष उपचार भन्दा पनि विभिन्न प्रकारका मनोवैज्ञानिक उपचार पद्धतिहरू भन्ने बुझिन्छ । यस लेखमा सबैभन्दा बढी प्रचलित Cognitive Behavioural Therapy लाई आधार बनाइएको छ । Cognitive Behavioural Therapy मनोविज्ञानका दुई छुट्टाछुट्टै सिद्धान्तहरूलाई जोडेर बनाइएको उपचार पद्धति हो । Cognitive Theory ले मानिसले कसरी खास प्रकारका (राम्रो र नराम्रो) सोच्ने तरिकाहरू सिक्दछ र Behavioural Theory ले मानिसले कसरी राम्रा र नराम्रा बानीहरू सिक्दछ बारे गहन अनुसन्धानहरू गरेका छन् । यी सिद्धान्तहरूको आधारमा नकारात्मक विचारहरू र प्रत्युत्पादक व्यवहारलाई कसरी परिवर्तन गर्ने भन्ने Cognitive Behavioural Therapy को उद्देश्य हो । यसै परिप्रेक्ष्यमा यस लेखमा मानव मनोविज्ञा...